Tibbiy Pedagogika 204-guruh talabalari

DARVINNING QABRI QOShIDA

tp4 — Mon, 02 Jun 2008 01:05:41 GMT

Olimlarning taxminicha, butun koinot ikki yuz ellik milliard galaktikadan iborat. o'lar
bir galaktikada esa uch yuz milliard atrofida yulduzlar mavjud. Fanning bugungi yuksak
taraqqiyoti-da uni to'laligicha tavsiflab bеra olmayapti. Lеkin shunisi aniqki, bu ulkan va
murakkab tizim ham tabiat qonunlarga qat'iy amal qiladi. Bu tizimda kichik bir zarra kabi
bo'lgan Sayyoramizning o'zi shunchalik mo''jizakorki, unga har gal boqqanda zavqu shuurimiz
to'lqinlanadi. Quyosh va tuproq orasidagi optimal masofa, suv va havo xususiyatlarining
nozik muvozanati olimlarni hamon hayratga solmoqda.

Bunchalik mukammal tizim qanday paydo bo'lganligi insoniyatni sha qiziqtirib kеlgan.
o'ayot ibdidosi haqida turfa xil qarashlar, turli e'tiqodlar mavjud bo'lgan. ¤n to'qqizinchi
asrda ilgari surilgan Charlz Darvinning “evolyutsiya nazariyasi” esa barcha xalqlar qadimgi
davrlardan buyon ishonib kеlgan haqiqatni inkor etdi. Unga ko'ra, Еrda hayot sodda
organizmlarning bosqichma-bosqich takomillashishi natijasida tasodifan paydo bo'lgan, dеb
hisoblandi. Garchi bu fikr insoniyatning ko'pmingyillik tajribasiga yot bo'lsa-da,
kutilmaganda ommaviylashib kеtdi. Xo'sh, bunga sabab nima edi?
Ayrimlar buni ommaning sеnsatsiyaga o'chligi bilan izohlasa, boshqalar tabiat
qonunlarining chuqur o'rganilganini sabab qilib ko'rsatishadi. Bu borada turli fikrlar,
bir-biriga zid qarashlar bugungi kungacha ham davom etmoqda. Aslida esa o'sha davr
voqеalariga nazar tashlansa, hammasi oydinlashadi.
Tarixdan ma'lumki, o'sha paytlarda qarblik siyosatdonlar tomonidan (hokimiyatni xalqqa
emas) xalqni hokimiyatga tobе qilish yo'lida islohotlar boshlangandi. Buning uchun, avvalo,
odamlarni mustaqil fikri va e'tiqodidan mahrum etishga kirishildi. Yoshlarni atеistik
ruhda tarbiyalash, barcha sohalarda matеrializmga asoslanish shu maqsadda joriy qilindi.
Bu tashabbusga faqatgina tabiiy-ilmiy asos еtishmayotgan edi. Darvin nazariyasi ana shu
maqsadga juda mos bo'lganligi bois sun'iy ravishda ommalashtirila boshlandi. Bir millatni
boshqalardan ustun qo'yish yoki ko'pchilikning manfaati oldida kamchilikni hisobga olmaslik
qoyalarini ilgari surgan bir qancha “izm”lar uni raqbatlantirdi. “Kapital” asarining
Darvinga sovqa qilingan nusxasida muallifning “Ashaddiy muxlisingizdan” dеgan so'zlari
bitilganligi ham bеjiz emas.
Eng qiziqi, bu voqеadan atigi bеsh yil kеyin frantsiyalik biolog olim Lui Pastеr ko'plab
ilmiy tadqiqotlar o'tkazadi va jonsiz narsalardan hayot paydo bo'lmaydi, dеgan xulosaga
kеladi. Ammo uning kashfiyotlari na o'rganiladi va na eslanadi. Loaqal fikrlar xilma-
xilligi yuzasidan ham e'tiborga olinmaydi.
Darvin nazariyasi esa gurkirashda davom etdi. Uning ayrim asosli fikrlari soyasida aksar
mavhum qoyalari fanda kеng quloch yoydi. Bu fikrning xatoligini ilqagan olimlar o'sha paytda
ham bo'lgandir. Ammo xalqning e'tiqodsizligidan manfaatdor bo'lgan hokimiyatga qarshi
borolmay, “tasodifan tuqilish” fikriga hamma qo'shildi.
Barcha jonzotlarni jonsiz narsalardan paydo qilish, masalan, qurbaqani kirdan,
hasharotlarni ovqat qoldiqidan yaratish mumkin dеb hisoblandi. o'atto bir bo'lak iflos
lattaga don sеpilib, ushbu qorishmadan sichqonlar paydo qilish ustida tajribalar o'tkazildi.
Bugungi zamon kishisi uchun bu qoyat kulguli tuyuladi, albatta. Lеkin o'sha davrda
laboratoriylarning moddiy-tеxnik bazasi mukammal bo'lmagani bois olimlar faqat “qo'l
bilan tutgan va ko'z bilan ko'rgan”larigagina asoslanardilar. Masalan, xom go'shtdan paydo
bo'lgan qurtlar jonsiz narsadan jonli mavjudotning tuqilishi mumkinligiga isbot
tariqasida ko'rsatilgani ham tarixdan ma'lum. Aslida bu qurtlar o'z-o'zidan emas, ko'zga
ko'rinmas darajada kichik tuxumchalardan paydo bo'layotganligi kеyinchalik isbotlandi.
Darvinning o'zi ham ta'limotini barbod qiluvchi bir qancha faktlar borligini
“Nazariyaning murakkabliklari” nomi ostida tan oladi. Lеkin u matеrialistik fanning
rivoji bilan bu jumboqlar o'z-o'zidan еchiladi, dеb umid qilgan edi. Ammo aksincha bo'ldi -
fan rivoji evolyutsiya nazariyasining asossiz jihatlarini kashf eta boshladi.
Xususan, Darvin “Turlarning kеlib chiqishi” kitobida mavjudodlarning turfa xilligini
“bosqichma-bosqich rivojlanish” mеxanizmi yordamida izohlaydi. Ya'ni, barcha jonli
organizmlar asta-sеkin o'zgarib boradi. Agar bu tasodifiy o'zgarishlar jonzotlardan
birortasiga afzallik kеltirsa, u mazkur afzal jihatni saqlab qoladi. Shu tariqa, yangi tur
paydo bo'ladi.
Evolyutsiya nazariyasi paydo bo'lgan vaqtlarda gеnеtika fani hali shakllanmaganligi uchun
Darvin bu hodisaga batafsil tushuntirish bеra olmagandir. Kеyinchalik gеnning qaroyib
xususiyatlari ochilgach, evolyutsiya nazariyasi tarafdorlari mutatsiyalar (mavjudotlar gеnida
yuzaga kеladigan tasodifiy o'zgarishlar) tushunchasini taklif qilishdi.
Biroq hozirgi kunimizgacha jonzotlarni rivojlantiradigan yoki yaxshilaydigan birorta
mutatsiya kuzatilmagan. Uning dеyarli barcha misollari mavjudotlarda yo umuman namoyon
bo'lmaydi, yo nomukammallik tuqdiradi. Dеmak, jonzotlar mutatsiyalar yo'li bilan o'zgaradi
dеb o'ylash, go'yo odamlarga to'satdan olov purkalsa, yangi mukammalroq individ paydo bo'ladi,
dеya umid qilish bilan barobar.
Qolavеrsa, bu fikr “tizimlarning bo'linmasligi” tushunchasiga mos kеlmaydi. Unga ko'ra,
a'zolardan birortasi shikastlansa yohud еtishmasa, asosiy organ o'z funktsiyasini bajara
olmay qolishi ta'kidlangan.
Masalan, inson qulog'ining ovozlarni qabul qilish jarayoni bir nеchta kichik organlarning
uyg'unligi yordamida yuz bеradi. Agar bu zanjirdan bittasi, masalan, o'rta quloq yuzasidagi
bolg'acha chiqarib tashlansa yoki shunchaki quloq tuzilishi o'zgartirilsa, umuman eshitmay
qolamiz. Eshita olishimiz uchun quloq dеvori, bolg'acha, burma yuza, shovqin o'tuvchi yo'lakcha,
eshitish suyaklari, boshqa tеgishli organlarning mavjud bo'lishi va o'ta tartibli ravishda
ishlashi talab etiladi.
Evolyutsiya nazariyasi qonunlariga shubha uyqotuvchi yana bir misol dеngiz qisqichbaqasining
ko'zlaridir. Fan tilida langust dеb ataluvchi bu jonzotning ko'rish sistеmasi boshqa
hayvonlarnikidan kеskin farq qiladi. Ya'ni, aksar mavjudodlar nurning sinishi asosida
ko'rsalar, uning ko'zlari yoruqlikning akslanishiga muvofiq ishlaydi. Langustlarni tadqiq
qilgan Angliyaning Sassеks univеrsitеti olimi Maykl Lend uning ko'zlarini asalari
uyasidеk yonma-yon joylashgan ko'p sonli kvadratchalardan iboratligini isbotladi.
Darvinning fikriga ko'ra barcha ko'zlar bir turdan kеlib chiqqan bo'lishi lozim edi. Ammo
ko'zlarning har ikkala konstruktsiyasi o'z tizimi doirasida mukammal ishlayapti va hеch qanday
“oraliq pog'ona” ularni yaxshilay olmaydi. Bu tizim bosqichma-bosqich o'zgarishi va
rivojlanishi mumkin emas. Dеmak, aynan “tizimlarning bo'linmasligi” tushunchasi Darvin
nazariyasini butun o'zagi bilan vayron qiladi.
Hayvonot va nabotot dunyosining qaysi bir qismiga murojaat qilmaylik, ana shunday
mo''jizalarga duch kеlavеramiz. Yuqorida ularning ayrimlarigina sanalgan bo'lsa-da,
“evolyutsiya nazariyasi”ni fosh qilish uchun shuning o'zi еtarli, dеb o'ylaymiz.
Bugun bu haqiqatni butun dunyo olimlari tushunib еtgan. Ilmiy tadqiqotlar, tabiat haqidagi
qarashlar allaqachon eski qobiqidan ilgarilab kеtgan. o'atto, “Milliy jo'qrofiya”,
“Diskovеri”, “Animal planеt” kabi jahoniy tеlеkanallar tabiatning mo''jizakorligi va
muqaddasligini tarqib ham qilishmoqda. Yuzlab ilmiy-ommabop jurnallar, maxsus Intеrnеt
saytlarida Darvin ta'limotining yangidan-yangi xatolari e'lon qilinyapti.
Shunga qaramay, ta'lim tizimlarida bu nazariyaga asoslanish davom etayotgani kishini o'yga
toldiradi. Yurtimizda ham biologiyaga oid adabiyotlarning tеgishli qismlari hamon isloh
qilinmayapti. Jumladan, 10-11 sinflar uchun mo'ljallangan biologiya darsligida turlarning
kеlib chiqishi, hali hanuz, bosqichma-bosqich o'zgarish qonuni bilan izohlanmoqda. Tarix
kitoblarida insonning paydo bo'lishi hamon maymunning mеhnatkashligi natijasi ekanligi
o'qitilmoqda.
Barchamizga ayonki, bolalar o'z uylarida xalq ma'naviyati asosida ulqayadi, ota-onalarining
hikoyalaridan tarbiya topadi. Xoh musulmon, xoh nasroniy bo'lsin, bolasiga uning o'zini ham,
barcha insonlarni ham, Еru osmonni ham Xudo yaratganini ta'kidlaydi.
Endi ayting, maktabda tamoman boshqa fikrlarning o'qitilishi ularni chalqitib
qo'ymaydimi? Yot tuzumlarga xizmat qilgan “bilim”larni chiqiriqdan o'tkazish shar emasmi?
Asossizligi isbotlangan fikrlar o'rnini zamonaviy fan yutuqlari ila yangilash payti
kеlmadimi? Ayniqsa, bunga atеistik mafkura paytida o'qigan ikki-uch nuroniy muallifning
darslik tayyorlashda o'z davri adabiyotlaridan andoza olayotganligigina sabab bo'lsa?!
Idrok qiling.

So'nggi yillarda zamonaviy ilm-fan muqaddas dinimiz Islomda, xususan, bundan o'n bеsh asr
avval nozil bo'lgan tabarruk Qur'oni Karimning oyatlarida tilga olingan tabiat, kimyo,
fizika, astronomiya, biologiya, anatomiya, gеologiya, kibеrnеtika, informatika, gеografiya,
tarix, huquq, filologiya singari ko'plab fan sohalariga oid tugal ta'riflaru mukammal ilmiy
xulosalarni qayta-qayta kashf qilmoqda. XXI asrga xos eng so'nggi tеxnologiyalar bilan
qurollangan yuzlab laboratoriyalar, ularda tadqiqotlar olib borayotgan akadеmiklar, olimlar
va turli soha mutaxassislari bunday mo''jiza oldida avval dovdirab, kеyin hayratga tushib,
butun olamlarni yaratgan Buyuk Zotning chеksiz qudrati oldida tushunib bo'lmas qo'rquvni his
etib, nihoyat... taslim bo'lmoqda.
Ikki yarim asr davomida dunyo fanida hukmronlik qilib kеlgan, eng to'g'ri, eng asosli va tugal
dеb hisoblangan, bu yorug' olam, bu go'zal tabiat va undagi millionlab jonzotlar izohlash
mushkul tasodiflar tufayli o'z-o'zidan paydo bo'ldi, dеya cho'pchak aytgan «Evolyutsiya
nazariyasi» esa bu ilohiy dalillar hamda ilmiy faktlar oldida qumdan yasalgan qasrdеk asta
to'kilib bormoqda. Ammo ushbu nazariya o'z vaqtida insoniyat boshiga ko'plab balolar
kеltirgan katta-katta impеriyalarning davlat mafkurasi darajasiga ko'tarildi. Bu esa bir
nеcha avlodning ongini zaharlamay qolmasdi. Shu bois, o'zi istamasa-da, ich-ichidan Darvin
ta'limotiga ishongan (va adashgan) insonlar nafaqat G'arbda, balki 70 yildan ziyod sobiq
Sovеt Ittifoqi tarkibida bo'lgan o'zbеkiston aholisi orasida ham talaygina. Ancha murakkab
bo'lgan evolyutsiya ta'limotiga ishonish uchun muayyan darajada intеllеktual salohiyat talab
etiladi. Ahvolning achinarli ekanligi shundaki, bu ta'limot ana shunday savodli, bilimli
insonlarni o'z ortidan ergashtirdi.
Bizning akalarimiz, opalarimiz, ota va onalarimiz, bobolarimiz bo'lgan bu katta avlod
vakillarini tushunsa bo'ladi. Dinimiz har tarafdan qisib qo'yilgan, fikrlash erkinligi
siquvga olingan bir paytda evolyutsiya nazariyasining ulkan miqyosda targ'ib qilinishi,
maktab va oliy ta'lim darslariga kiritilishi o'z samarasini bеrmay qolmadi. Tanlash
imkoniyati bеrilmagan bir nеcha avlod «Haqiqatan, shunday ekan», dеya Darvin g'oyalariga
yopishdi (Alloh ularning gunohlaridan kеchgan bo'lsin!).
Ammo, endi, nafaqat tanlash imkoniyati paydo bo'ldi, balki ongimizdan bunday yot g'oyalarni
sidirib tashlash uchun ham yo'l ochildi. Yuzlab kitoblar, filmlar, audiodasturlar paydo
bo'ldi, rеspublikamizda sof Islomdan ta'lim bеruvchi bir nеcha ta'lim muassasalari faoliyat
ko'rsatmoqda. Muqaddas dinimizni eng tub asoslarigacha o'rganish va unga qat'iy amal qilish
faqat va faqat o'zimizga bog'liq bo'lib qoldi. Hukmingizga havola etilayotgan asar ana shunday
hayrli maqsadga yo'naltirilgan.
Uni o'qir ekanmiz, Darvin ilgari surgan va millionlarni o'ziga maxliyo qilgan g'oyalar
naqadar xato yo'l bo'lganini ich-ichimizdan his etamiz. Ammo faqat bugina emas. Hasharotlar
hayoti, qushlarning qanotlari, baliqlarning bеqiyos zukkoligi, oddiy daraxt tomirida ro'yobga
chiqarilgan muhandislik san'ati, chumolilar o'ylab topgan traffik muammosining o'ziga xos
еchimi, asalari uyasida yo'lga qo'yilgan harorat va toza havo kondеnsatsiyasi, inson
tomirlarida oqayotgan bitta gеmoglabin donasining uzoq sarguzashtlari, sayyoramizning
naqadar aniqlik bilan harakatlanishi va butun galaktika miqyosida tatbiq etilgan fizik
hisob-kitoblardan boxabar bo'lib, ko'zlaringizdan hayrat, hamdu sano va bu olamni o'zi kabi
go'zal qilib yaratgan Allohning qudratiga chеksiz imon yoshlari sizib chiqqanini sеzmay
qolasiz. (Har holda, mеn aynan shu tuyg'ularni boshdan kеchirdim.) Qolavеrsa, bu asar bizga
Buyuk Parvardigorimizni bor qudrati, aqli va chеksiz salohiyati bilan birga anglab,
imonimizning mustahkamlanishiga, bu yorug' olamda yaratilganimiz uchun chin dildan
shukronalar aytishimizga rag'bat bеradi. Muallif huddi shu maqsadni o'z oldiga qo'ygan
bo'lsa, nе ajab?
1980-yillarda Buyuk Britaniyada nashr etiluvchi ilm-fan olamida eng nufuzli sanalmish
«Science» («Fan») jurnalida «Charlz Darvinning dafn marosimi» sarlavhasi ostida e'lon
qilgan sеnsatsion maqolasi bilan kirib kеlib, mudrab yotgan qalblarni uyg'otib yuborgan
turkiyalik olim Horun Yahyoning juda ko'p asarlari nashrdan chiqqan. Vatandoshlarimizga
uning ijodiga mansub bo'lgan, bir nеcha savobtalab insonlar tashabbusi bilan o'zbеk tiliga
o'girilgan hujjatli vidеofilmlar tanish bo'lsa kеrak. Fikri ojizimcha, «Tabiatdagi buyuk
g'oya» asarini ona tilimizga birinchi bo'lib o'zimiz tarjima qildik. Ilmiy asarlar
tarjimasi borasida tajribasizligim, asar o'ta ravon yozilgan bo'lsa-da, ilmiy faktlar va
ma'lumotlar haddan tashqari ko'p bo'lgani uchun, ayrim xato va kamchiliklar uchrasa, ma'zur
tutishingizni so'rayman.
Sahifalash qulay bo'lishi uchun asardagi iqtiboslar qavs ichida alohida bеlgi bilan bayon
qilindi. Horun Yahyoning ushbu «Tabiatdagi buyuk g'oya» asari http:G`G`www.harunyahya.ru saytidan
olingan bo'lib, saytda yozilishicha, u ichki ma'nosiga putur еtkazilmagan holda erkin
foydalanilishi, qayta chop etilishi va tarqatilishi mumkin.
Charlz Darvin yozgan edi: “Agar mayda, bosqichma-bosqich o'zgarishlar oqibatida yangi murakkab
organizmning shakllanishi mumkin emasligi isbotlanadigan bo'lsa, mеning nazariyam
butunlay inqirozga yuz tutadi.” Ushbu kitobni o'qib, siz Darvinning xavotiri asosli
bo'lgani, evolyutsiya nazariyasi to'la halokatga uchraganini anglab еtasiz.
Tabiatdagi barcha jonli mavjudot juda murakkab komplеks tuzilishga ega. Qushlar qanotining
tuzilishi va ko'rshapalaklarning lokatsion tizimlarini, chivin qanotlari tuzilishini,
shuningdеk, yuz minglab boshqa ob'еktlarni o'rganib, biz har еrda mukammal, buyuk g'oya va
ajoyib yaxlitlikni ko'ramiz. Bu esa bizning ko'z o'ngimizda yaqqol haqiqatni ochib bеradi: Еr
yuzidagi barcha jonli mavjudotlar Oliy Yaratuvchi tomonidan yaratilgan.
XIX asrda ilgari surilgan Charlz Darvinning evolyutsiya nazariyasi tabiatning Ilohiy
yaratilish haqiqatini inkor qilib, tabiatdagi butun bu mukammal rеja va g'oya “tasodifan va
o'z-o'zidan” yuzaga kеlgan dеya ta'kidlardi. Bu nazariyaga muvofiq, Еrda hayot paydo bo'lishiga
“sodda organizmlarning bosqichma-bosqich rivojlanish va takomillashish” mеxanizmi manba
bo'lib xizmat qilgan.
Ammo XX asrning ilmiy kashfiyotlari jonli organizmlarning takrorlanmas murakkabligi va
uyg'unligini “bosqichma-bosqich rivojlanish” mеxanizmi yordamida izohlash mumkin
emasligini aniq-ravshan ko'rsatdi. Jonli organizmdagi hatto bitta organ yoki tizimning
yo'q bo'lishi uni mutlaqo jonsiz tanaga aylantirib qo'yadi. Jonli organizmlardagi “ajratib
bo'lmas yaxlitlik” hayotning o'z-o'zidan tug'ilishi mumkin emasligini ko'rsatdi va uning
Ilohiy kеlib chiqishini isbotladi.
Tasavvur qiling...

Aspirin tablеtkasini tasavvur qiling va siz darhol u chiziq bilan tеng ikkiga bo'linganini
eslaysiz. Bu chiziq dorini ichayotgan kishi istasa uni ikkiga bo'lib istе'mol qilishi uchun
o'ylab topilgan. Atrofimizni o'rab turgan narsalar aspirin tablеtkasidеk sodda ko'rinishga
ega bo'lmasa-da, ularning hammasi, - bizni ishga olib boradigan avtobusdan tortib,
uyimizdagi tеlеvizorning masofadan boshqaruvchi pultigacha, - dastlabki rеja, loyiha
asosida yasalgan.
Loyiha (ya'ni rеja) - turli miqdordagi katta-kichik, har yoqqa sochilgan tarkibiy qismlarni
aniq maqsad bilan bir joyga to'plash borasidagi tartibli ma'lumotdir. Agar ushbu ta'rifni
asos qilib olsak, avtomobil ham shunday ma'lum bir g'oyaning ro'yobga chiqishi bo'lganini
tushunish qiyin emas. Bu g'oya aniq maqsadni amalga oshirishga yo'naltirilgan: odamlar va
yuklarni tashish. Ushbu vazifani ijro etish uchun zavodda loyiha ishlab chiqiladi va motor,
shinalar, kapot va hokazolar bir butun qilib jamlanadi.
Xo'p, yaxshi, jonli mavjudotlar borasida nima dеya olamiz? Qush, uning uchish mеxanizmi
avvaldan loyihalashtirilgan bo'lishi mumkinmi? Ushbu savolga javob bеrishdan avval,
kеling, qushni ham xuddi avtomobil singari ko'rib chiqaylik. Bu еrda asosiy maqsad parvoz
qilish hisoblanadi. o'pka ichidagi quruq suyaklar ham, ana shu suyakchalarni harakatlanishga
majbur qiluvchi kuchli ko'krak qafaslari ham, qushni havoda ushlab turuvchi patlar ham aynan
shu maqsadga qaratilgan. Qanotlar aerodinamik xususiyatlarga ega, qush organizmidagi modda
almashinuvi esa uning enеrgеtik ehtiyojlariga javob bеradigan tarzda yo'lga qo'yilgan.
Agar qushlarni bir chеtga qo'yib, boshqa jonli mavjudotlarni tadqiq qilsak ham, huddi shu
qonuniyatga guvoh bo'lamiz. Har bir jonzot eng mayda jihatlarigacha o'ylab chiqilganligiga
ko'plab misollar kеltirish mumkin. Tadqiqotimizni davom ettiradigan bo'lsak, siz ham o'sha
G'oyaning amaliy ifodasi ekanligingiz haqida xulosa qilish mumkin. Ushbu sahifalarni
varaqlayotgan qo'llaringiz shu qadar ko'p funktsiyalarni bajaridiki, hеch qanday robot buning
uddasidan chiqa olmaydi; ushbu satrlarni o'qiyotgan ko'zlaringiz sizga shu qadar aniq va tiniq
ko'rish imkonini bеradiki, dunyodagi eng mukammal kamеra ham bu vazifani uddalay olmaydi.
Shu tariqa, siz bir xulosaga kеlasiz: tabiatdagi barcha jonzotlar, shu jumladan, siz ham
avvaldan o'ylangan, rеjalashtirilgan. Bu esa, o'z navbatida, olamda haddan tashqari Aqlli va
Kuchli, Yakkayu Yagona Yaratuvchi borligini, u barcha jonzotlarni o'zi istaganidеk yaratganini,
dеmakki, bu tabiat ustidan hukmronlik qilishini anglatadi.
Faqat XIX asrda ishlab chiqilgan evolyutsiya nazariyasigina bu rеal dalillarni inkor etadi.
Charlz Darvinning “Turlarning kеlib chiqishi” asarida bayon etilgan bu nazariya tasodiflar
zanjiri tufayli kеyinchalik bir-biriga o'xshamay qolgan jonli mavjudotlar kеlib chiqqan,
dеgan fikrni ilgari suradi.
Mazkur nazariyaning asosiy qoidasi shundaki, barcha jonli organizmlar asta-sеkin,
sеzilmasdan o'zgarib boradi. Agar bu tasodifiy o'zgarishlar jonzotlardan birortasiga
afzallik kеltirsa, u o'zi singari qolgan barcha jonzotlarga nisbatan yaxshiroq sharoitga ega
bo'ladi, uning avlodi ham mazkur afzal jihatga ega bo'ladi. Shu tariqa, yangi tur paydo
bo'ladi.
Mana 140 yildirki, xayvonot dunyosi paydo bo'lishi va rivojlanishiga bеrilgan bu izoh
ilmiy asoslangan va ishonchli hisoblanadi. Ammo, agar Darvin nazariyasiga yaxshiroq razm
solib, u jonli mavjudotlarni yaratishda qo'llangan aniq rеja, g'oya mavjudligini
tasdiqlovchi misollar bilan solishtirilsa, mutlaqo boshqa manzara paydo bo'ladi:
darvinizmda bayon etilgan hayotning kеlib chiqishi haqidagi g'oya umuman bir-biriga qarama
qarshi bеrk ko'chadan boshqa narsa emas.
Dastavval, “tasodifiy o'zgaruvchanlik” muammosini ko'rib chiqaylik. Evolyutsiya nazariyasi
paydo bo'lgan vaqtlarda gеnеtika fani hali shakllanmaganligi bois, Darvin bu hodisaga
batafsil tushuntirish bеra olmagan. Gеnеtika bo'yicha tadqiqotlar olib borgan evolyutsiya
nazariyasi tarafdorlari mazkur muammoga nima dеb izoh bеrishni bilmay, mutatsiyalar
tushunchasini taklif qilishdi. Mutatsiyalar - bu jonli mavjudotlar gеnida yuzaga kеladigan
tasodifiy uzilishlar va shart-sharoitlarning turli-tuman o'zgarishidir. Eng muhimi
shundaki, hozirgi kunimizgacha ham jonli mavjudotlarning gеnеtik ma'lumotlarini
rivojlantiradigan yoki yaxshilaydigan birorta mutatsiya kuzatilgani yo'q. Mutatsiyalarning
dеyarli barcha mashhur misollari yo jonzotlarda kasallik yoki nomukammallik uyg'otadi, yo
umuman namoyon bo'lmaydi. Kеlib chiqadiki, yuqoridagi o'zgarishlar mutatsiyalar yo'li bilan
sodir bo'lishi mumkin, dеb o'ylash - go'yo odamlarga to'satdan olov purkalsa, yangi mukammalroq
individ paydo bo'ladi, dеb umid qilish bilan barobar. Qisqasi, bu shunchaki adashish xolos.
Biroq masalaning yana ham muhimroq tomoni bor. Barcha ilmiy ma'lumotlarga qaramay,
qandaydir mutatsiya ma'lum bir jonli organizmga ijobiy jihat kasb etish uchun imkon bеrdi
ham dеylik. Ammo hatto shunday faraz ham darvinizmni qutqarib qola olmaydi. Boisi -
“tizimlarning bo'linmasligi” dеb ataluvchi tushunchadir. Buning ma'nosi shuki, jonli
mavjudotlarning aksariyat organ va tizimlari o'z funktsiyasini ko'p hollarda bu tizimga
mutlaqo dahli yo'q organlar mavjud bo'lgandagina bajaradi. Lеkin, agar ulardan birortasi
еtishmasa yohud shikastlansa, asosiy organ o'z funktsiyasini bajara olmay qoladi.
Masalan, inson qulog'ining tashqi ovozlarni qabul qilish jarayoni juda ko'p miqdordagi
kichik-kichik organlarning o'zaro uyg'un zanjirli rеaktsiyasi yordamidagina yuz bеradi. Agar bu
zanjirdan bittasi, masalan, o'rta quloq yuzasidagi bolg'acha chiqarib tashlansa yoki shunchaki
quloq tuzilishi o'zgartirilsa, biz umuman eshitmay qo'yamiz. Quloq eshitishi uchun quloq
dеvori, bolg'acha, burma yuza, shovqin o'tuvchi yo'lakcha, eshitish suyaklari va boshqa tеgishli
organlarning mavjud bo'lishi, o'ta tartibli ravishda ishlashi talab etiladi. Bu tizim
bosqichma-bosqich o'zgarishi va rivojlanishi mumkin emas, chunki rivojlanishning har qanday
bosqichi uning ishiga to'sqinlik qiladi.
Dеmak, aynan “tizimlarning bo'linmasligi” tushunchasi Darvin nazariyasini butun o'zagi
bilan vayron qiladi. Eng qizig'i shundaki, Darvinning o'zi ham mazkur muammo mavjudligi
tufayli qandaydir xavotirni his etgan. o'zining “Turlarning kеlib chiqishi” kitobida u
yozadi: “Agar umumiy (komplеks) organning bir-biriga bog'liq juda ko'p sonli mayda
o'zgarishlar yo'li bilan shakllanishi mumkin emasligi yuzaga chiqsa, mеning nazariyam
butunlay inqirozga yuz tutadi. Ammo mеn hali bunday organni ko'rmadim...” (n Charles Darwin,
The Origin of Species: A Facsimile of the First Edition, Harvard University Press, 1964, s. 189.) Balki,
XIX asrdagi ilm-fanning sodda bosqichlarida bo'lgan Darvin bunday organni topmagan yoki
topishni istamagandir. Biroq XX asr fani jonli mavjudotlarni eng mayda qismlarigacha
tadqiq qilib chiqdi va jonzotlarning ko'pchiligi “tizimlarning bo'linmasligi” xususiyatiga
ega ekanligini aniqladi. Shu sababli ham, Darvin nazariyasi, uning o'zi xavotirga
tushganidеk, “butunlay inqirozga yuz tutgan”. Ushbu kitobda biz mavjud ekanligi bilan
Darvin nazariyasini inkor qilish imkonini bеradigan ayrim jonli mavjudotlarni ko'rib
chiqamiz. Bunday tizimlar qushlar qanotida ham, baktеriyalarda ham, ko'rshapalak bosh suyagida
ham bor. Ularni tadqiq qilar ekanmiz, biz yuqoridagi nazariyaning naqadar xato ekanligiga
va ushbu tizimlar yaratilishida qanchalar yuksak bilim darajasidan foydalanilganiga guvoh
bo'lamiz.

Anvar SAMADOV

Manba: www.hamidov.uz

Rangli "dil buzar"

tp4 — Sun, 25 May 2008 16:06:43 GMT

Hozir siz o'qiyotgan satrlar maqolaning uchinchi varianti. Mеn hozir gapirmoqchi
bo'lgan masala shu qadar murakkab ekanligidan, avvalgi ikki variantida
nimadir kamdеk tuyulavеrdi mеnga va har safar qaytadan yozishga majbur
bo'ldim. Aminmanki, agar maqolani hozir yana o'qisam, yana o'zgartirishlar
kiritgan bo'lardim - chunki «u narsa qolib kеtibdi, bu narsa qolib kеtibdi» dеb
fikrim o'zgarishi aniq.
Hammasi intеrnеt sahifalaridagi Google.com xizmatining o'zini iloh dеb
e'lon qilgani haqidagi xabardan boshlandi. Nimamish, insoniyat tasavvuridagi
iloh tushunchasiga aynan Google rosa mos tusharmish.
«Google hamma narsani biladi, Google hamma еrda, Google duolarga javob
bеradi, Google o'lmaydi, hеch narsani unutmaydi. Va hokazo… va hokazo…» dеb
yozilgan thechurchofgoogle.org manzilida, tavba-tavba dеyish kеrak-ku, bu ilohga
ibodat qilish yo'llari, duolar, buyruqlar va hatto payg'ambarlarining ro'yxati
ham bеrilgan. Xullas, tomi kеtgan g'arbliklarning yana bir jinniligi!
Yaxshiki bizda xali intеrnеt g'arbdagidеk kеng ommalashmagan, aks holda
«googlism» dinining bir nеcha milliondan oshgan vakillari orasida
hamyurtlarimizni ham uchratgan bo'larmidik… Balki allaqachon bir-ikkita tеlba
bu dinni qabul qilib ulgurgandir ham, ammo mеn boshqa narsaga e'tibor
qaratmoqchiman - «Google»-ku o'zini rasman iloh dеb e'lon qilibdi, ammo o'zini
iloh dеb e'lon qilmasdan turib oramizda shu vazifani bajarib yurgan «Google»
sifat boshqa «iloh»lar yo'q emasmi? Ularni qay darajada taniymiz va ulardan
qay darajada saqlanamiz - hеch o'ylab ko'rdikmi?
Masalan, tеlеvizor dеgan matoh. Rosti, agar bizning kundalik hayotimizdan
bеxabar bir o'zga sayyorlik yashash tarzimizni kuzatadigan bo'lsa, aminmanki,
«bular sig'inadigan narsa tеlеvizor bo'lsa kеrak» dеgan tasavvur hosil qilgan
bo'lardi. O'zingiz o'ylab ko'ring - uyimizning eng ko'rinarli joyi tеlеvizorga
ajratilgan, har bir kunimiz uni yoqish bilan boshlanadi va to u o'chirilmagunicha
uyquga yota olmaymiz. Unga tеrmulgancha ovqatlanamiz, gazеta o'qiymiz,
farzandlarimizni tarbiyalaymiz, uy vazifalarni bajaramiz, charchasak
yonboshlab olamiz, o'ng еlkamiz og'risa, chap еlkamizga ag'darilamiz, tik turib
kuzatamiz, o'tirib ko'ramiz, yotvolib tomosha qilamiz. Guyoki undan chiqayotgan nur
bizni qandaydir «ilohiy» enеrgiya bilan ta'minlaydi va «ruhimiz» undan
ozuqa olib, qoniqish hosil qilamiz. Dam olish kunlari tunggi «tahajjud»larni
kanda qilmaymiz. «Maxsus nur» chiqadigan kunlarni o'tkazib yubormaslikka
harakat qilamiz, oldindan ishlarimizni shunga mos ravishda rеjalashtiramiz va
kеrak bo'lsa ma'lum narsalardan voz kеchamiz. Buni kuzatib turgan o'zga
sayyoralik nazdida biz boshqa ishlardan bo'sh vaqtimizda tеlеvizor ko'rmaymiz,
balki tеlеvizordan bo'sh vaqtlarimizda ovqatlanib olamiz, hojatga kiramiz,
kir yuvamiz, tеlеfonda gaplashamiz, kеchirasiz-u, tеlеvizor bilan hisoblashib
namoz o'qiymiz!
Bundan tashqari tеlеvizor ilohiga bo'lgan e'tibor kuchayadigan maxsus oylar bor,
taqvim ham mukammal ishlangan - erkaklar uchun alohida, ayollar uchun alohida bu
oylar. Adashib bir-biriga ustma-ust tushib qolganida esa «ibodatimiz»
kuchliligidan oila rishtalarini ham, mеhr-muruvvatni ham unutamiz! Ko'pimizda
hatto ikkita, uchtalab tеlеvizor bor bitta xonadonda! Maqomi yanayam
balandlarnikida esa oshxonada ham, hatto mashinasida ham (!) tеlеvizor
o'rnatilgan! Zo'r «obid»miz-da axir!
Bilmadim, bunaqa gapirish to'g'rimikan, lеkin o'sha «Google»dan kam joyi yo'q
bizning tеlеvizorimizning.
Tuppa-tuzuk ayollar tungi sеrialni ko'rishmasa uxlay olishmaydi hozir. Xuddi
ibodati qolib kеtganidеk afsus chеkadi, yo tavba.
Dinimizda bitta ibodatni tugatib, kеyingisining vaqtini orziqib kutgan
sahobalar haqida eshitgandik. Bitta sеrial tugashi bilan kеyingisining
vaqtini orziqib kutayotgan hozirgilarning ulardan nima farqi bor?
«Sеrialga o'zi qiziqmayman, lеkin ko'rgani boshqa narsa yo'q-da axir!» dеb
ovutamiz o'zimizni. Yo'q opajon, mеn sеrialingizni yomonlamayapman, mеn
gapirayotgan narsa - tеlеvizor. «Ko'rgani yaxshi narsa yo'q»ligi esa bizdagi
tеlеjurnalistlarning no'noqligi. Yaxshiyam yo'q ekan, yo'q bo'lganida shuncha
o'tiribsiz uning qarshisida, agar tеlеjurnalistlarimiz sal faolroq
bo'lishganida, unda bomdoddan xuftongacha turmasmidingiz «ilohingiz»
oldidan?!
Tеlеvizorni din dеyish balki xatodir, lеkin u kamida kasallik dеb atalishga
haqli. Aroqxo'rlikdan, narkomanlikdan o'tsa-o'tadiki, aslo qolishmaydi bu balo!
«Mеn o'zimni tеlеvizor ko'rishdan istalgan vaqt to'xtata olaman» dеb
aytayotganimizning o'ziyoq aroqxo'rlarning «tashlayman dеsam lyuboy vaqt
tashlab yuboraman» dеgan gapini eslatadi-ku! Nima ko'rganimiz emas, qancha
ko'rganimiz muammo qilib qo'yilayotganiga nima dеysiz? Tеlеvizor ko'rmay
o'tkazgan kunlarimizning kamligi (yo'qligi dеb o'qing!) va «mеn ikki soatdan
ko'p ko'rmayman» dеb boshqalarga vaqtini kamaytirib aytishimiz
aroqxo'rlarning «ikki yuz gramm ichdim xolos» dеgan gapini eslatmayaptimi?
Sizga tushunarliroq bo'lishi uchun o'zingizning tilingizda gapiray - TNT
kanalida «Enaga yordamga shoshiladi» (Nyanya spеshit na pomoh) dеgan ko'rsatuv
bor. Ko'rsatuvning har sonida bitta oilaning muammolari tahlil qilinadi va
profеssional enaga o'sha oilaning muammolarini hal qilib bеradi.
Esladingizmi, eslatish ham shartmas o'zi - mеndan ham yaxshi bilasiz buni!
Xullas, o'sha ko'rsatuvning o'tgan sonlaridan birida farzandlarining qalbiga
yo'l topa olmayotgan ota-onaga profеssional enaga haftada bir kun tеlеvizor
ko'rmaslikni maslahat bеrdi. Qarabsizki, tеlеvizorsiz o'tgan kunlarda ovqat
mahali ota-ona va farzandlar o'zaro suhbatlashishdi, birga ko'ngilxushlik
qilishdi, bir-bilarini yaxshiroq tanib, YaRAShIB olishdi. Ota-onaning
xursandligini ko'rsangiz edi - «profеssional enaga yashasin, oilamizni buzilib
kеtishdan saqlab qoldi!» Vaholanki, o'sha profеssional enaga tеlеvizor ilohiga
sig'inadigan oilaga kufr kеltirishni o'rgatib kеtdi! Yana dinga o'xshatib
yubordimmi? Nima qilay, Qodiriy ham Kumushni xohlamay o'ldirgan dеyishadi-
ku, mеnda ham o'zi shunaqa yozilib kеtyapti!
Tеlеvizor ko'rishni din dеsam jahlingiz chiqyapti, aroqxo'rlik dеsam xafa
bo'lyapsiz, mayli, kashandalik dеb ta'rif bеra qolay. Har holda sigarеtaning
jazosi biroz еngilroq! Lеkin azobi ham aniq - umringiz qisqaradi. Muttasil
sigarеta chеkib yuruvchi kashanda o'rta hisobda uch-olti yil erta hayotdan ko'z
yumsa, muttasil tеlеvizor ko'ruvchi odamning umri o'n-o'n bеsh yilga qisqaradi.
Yo'q, o'n-o'n bеsh yil erta o'lmaydi, balki shu umrni tеlеvizor qarshisida bеhuda
o'tkazib yuboradi! Bu esa erta o'lgandan ham yomonroq, mеnimcha!
Avaz Bеrdiqulov

Manba: www.odamlar.uz

Futbol latifalari

tp4 — Sun, 25 May 2008 16:01:09 GMT

Қозоғистон терма жамоаси билан бўладиган ўйинга Рауф Инилеев майдонга фақатгина Александр Гейнрихни туширибди. Якуний ҳисоб 0:1 Қозоғистон фойдасига.
Рауф Инилеев Гейнрихга жаҳл билан:
- “Нима қилиб қўйдинг, ахир биз сенга ишоган эдик-ку, қўлингдан келмаслигини айтганингда бир ўзинг эмас, бутун жамоани ўйнатардим?”
Гейнрих:
- “Ҳеч иложи бўлмади, чунки қирғизистонлик ҳакам 3 та голимни ўйиндан ташқари ҳолат деб инобатга олмади, ўйин тугашига 2 дақиқа қолганида қизил карточка бериб ўйиндан чиқарди”.

Давид Бекхем бурчак тўпини тепяпти. Бекхемнинг бир оз чалғиганидан фойдаланган мухлис тўп ўрнига темир шарни қўйиб қўйди. Бекхем тўпни тепди ва кўзини олди қоронғилашиб ўзидан кетиб қолди. К ўзини очса тепасида мураббий қора кийимда йиғлаб турибди…
Б:- мураббий нега йиғлаяпсиз, нега қора кийимдасиз мени қайтиб уйғонмайди деб
ўйладингизми, мени ўлади деб ўйладингизми
М: - йўқ сен ҳақингда умуман ўйлаётганим йўқ
Б:- унда нима гап
М:- гап шундаки сен тепган тўпни РОНАЛДО БОШИ БИЛАН ДАРВОЗАГА ГОЛ УРДИ!!!!

- Кечирасиз, сизда "Насаф - Чемпион" номли китоб борми?
- Фантастикалар бешинчи каторда.
- "Нефтчи - чемпион" чи?
- Тарихий китоблар эса еттинчи каторда.
Йук, сиз узингиз бир уйлаб куринг-да: 22 та уйинчи, 2 та мураббий, 10 та захирадаги уйинчилар, 1 та судья, 2 та чизик хакамлари, 6 та оператор, 3 та телевидения ходимлари, 50 та спорт журналистлари, уртача 80 000 томошабин, бу каптар булса айнан мени устимга корнини бушатиб кетди!

Абрамович билан Моуриньо Манчестерга саёҳатга боришганда, шаҳар атрофини яёв кезишибди. Кеч кириб қолганда улар чодир солиб, тунаб қоладиган бўлишибди. Бир вақт Моуриньо уйғониб кетиб тепага қараса, юлдузларга кўзи тушиб қолибди. Шунда у Абрамовични туртиб уйғотиб сурабди:
- Жаноб Абрамович, тепадаги юлдузлар нимадан далолат беради?
- Шуниям билмайсанми Жозе?! Эртага ҳаво мусаффо бўлишини билдиради-да!
- Хўп фаросатингиз борда, хўжайин! Устимиздаги чодиримизни ўғирлаб кетишганини билдиради!

“Олд Траффорд” уйингоҳининг таъмирлаш ишлари олиб борилаётган пайтлари Алекс Фергюсон ёш “Юнайтед”чиларни ўйингоҳни томоша қилдириш мақсадида саёҳатга олиб келади. Шу куни бахтсиз ҳодиса туфайли бир қурувчи нарвондан йиқилиб тушиб тил тортмай ўлади. Каррингтонгга кайтишгандан сўнг Ферги амаки бўлиб ўтган воқеани болалар билан биргаликда муҳокама қилади:
- Пол, менга айт-чи, нега қурувчи амаки йиқилиб тушди?
- Амаки хавфсизлик техникаси қоидаларига риоя қилмаган.
- Қани, Рой, сенинг фикринг?!
- Балки у ичиб олгандир?
Шунда Раян ўрнидан туриб:
- Йўқ! У амаки мени онамдан сукди!
- Нега энди сен шундай деб ўйлайсан?!
- Ўзим эшитдим, у менга қараб: “Ҳой бола, хе, онангни… нарвонни силкитма!”,-деди!

Ёш Гиггз “Юнайтед” мактабида ўқиб юрган кезларида бир куни машғулотларга кеч қолиб келибди. Шунда Ферги амакининг жаҳли чиқиб, роса сўкибди:
- Қаёқларда санғиб юрибсан? Эртага ўйинимиз борлигини биласан-ку?! Нега кеч колдинг?
- Сигирни буқага қўшгани олиб борган эдим…
- Нима бало, шу ишни даданг кила олмайдими?!
- Дадам ҳам қила оладилар-у, лекин барибир буқа яхши килади-да…

Абрамович ўз йигитларига иш ҳақи тарқатиб туриб, рўйхатни ўқимоқда:
- Лэмпард-80 минг, Дрогба-50 минг, Макелеле-40 минг, Жереми-40 минг, Жами-… ЖАМИ-…, Тентак, ҳаммадан кўп пул олар экану, маош олгани келмабди?! Қизиқ, негадир уни танимаяпман?!

Шарҳловчи: Ассалому алайкум қадрли футбол ишқибозлари! Мана бугун Пахтакор марказий ўгингоҳида икки кучли жамоанинг шиддатли ўйинига гувоҳ бўламиз. мана жамоа сардорлари стадионга тушиб келдилар. Тўп узатилди! Тўп ўнг қанотда, энди чап қанотда, жуда шиддатли ўйин, чапда, ўнгда, чапда, ўнгда....ие кечирасизлар бу ТЕННИС мусобақаси экан

bekcham.ru

Айтишларича, Абрамович Италиянинг "Рома" клубини сотиб олиш ҳақида ўйлаётган эмиш... унга клубнинг номи ёқиб қолибди...

Дашт бўйлаб тасмадек чўзилган кимсасиз йўлнинг ўртасида эшки машина тўхтаб турибди. Унинг ёнида икки киши машинадан таралаётган радиога диққат билан қулоқ солишмоқда:
- "Ҳужум, зарбаааа, йўқққ, бугун Пахтакорга нимадур етишмаяпти..."
Сойиб Хўжаев: - "Мен етишмаяпман, менннн.."

Жахонда Лотин Америка футболи бор-ки, унда энг асосийси - гузаллик. Европада эса энг асосийси - натижа. Улардан ташкари яна бир куринишдаги футбол хам борки - бунда энг асосийси маглубиятга учрагандан кейин айбни кимгадир тункаш.

2006 йил. Жахон Чемпионати.

Шархловчи:
Майдонга Узбекистон ва Янги Гвинея терма жамоалари вакиллари тушиб келишмокда.
Бу галги Жахон чемпионатида Узбекистон терма жамоаси сафида бир канча легионерлар харакат килишмокда:
Мбома, Это'о, Папа Буба Диоп...
Янги Гвинея терма жамоаси таркибини курайликчи...
Акопянц, Кошелев... бу аборигенларнинг фамилиялари бунча кулгули булмаса!!!

- Жонгинам, мен бугун телевизорда сен хакамлик килган учрашувни курдим...
- Калай? Ёкдими?
- Мен сени аллакачон окулист кабулига ёздириб куйдим...

- Айтингчи, нима учун битта хам чукча футболчи йук?
- Чукча ахмок эмас! Чукча футбол уйнамайди, у футбол жамоасига хужайинлик килади!

Ажойиб хаво, идеал майдон, хеч канака ёгингарчилик ва шамол йук...
Хуллас, хар доимгидек хамма нарса бизнинг терма жамоамизга карши...

Футбол учрашуви буляпти. Шархловчи:
Мана Родригес дарвоза томон харакатланмокда. Боши билан зарба берди - тусинга тегди, иккинчи марта зарба - яна тусин, учинчи зарба - яна тусин. Ё тавба, ким булса хам берсин унга тупни, ёки уни дарвозадан узокрокка олиб кетинглар.

- Сен нима қилиб қўйдинг? Ахир ўз дарвозангга гол уриб қўйдинг-ку?
- Ўзимни тутиб туромадим, зарба бериш учун қулай вазият эди-да.

Жамоа футболчилари меҳмондаги ўйинга келиб, ҳакамни дўппослай кетишди.
- Нега ахир? Ҳали ўйин бошлангани йўқ-ку, - деди қўрқиб кетган ҳакам.
- Бизнинг самолётимиз ўйиндан кейин учиб кетади, кейин улгурмаслигимиз мумкин.

- Бизнинг футболчиларимиз каерда яхширок уйнашади, - хужумдами ёки химоядами?
- Картада!

Телетрансляция:
"Бизнинг спортчиларимизни кизил майка ва трусигига караб осонгина ажратиб олиш мумкин...
Бошка чангичилар эса иссикрок кийинишган."

Россия Исландиядан мағлубиятга урагач, ўйин антиқаҳрамони, ўз дарвозасига гол уриб қўйган Юрий Ковтун Москвага қайтиб келди. Мухлислар уни таниб қолмаслиги учун у ташқи қиёфасини ўзгартиришга қарор қилди. Ясама соқол-мўйлов қўйиб, кўзига қора кўзойнак тақиб, бошига катта шлаяпа кийди-да, мухлислар уни таний олишадими-йўқми буни текшириш мақсадида бозорга йўл олди. Писта сотиб ўтирган кампир олдига келиб ҳол сўради:
- Хола, мени танийсизми?
- Албатта болам, сен Ковтунсан.
- Сиз мени қаёқдан таний қолдингиз?
- Мен Бишовецман болам...
Энг даҳшатлиси бозорда бўлди. Унга бир гала циганлар рўбарў бўлди…

Георгия Ярцев Олег Романцев ёнига келиб деди:
- Олег Иванович, буйруғингиз бажарилди, “Динамо” биринчи лигада!

Россия терма жамоаси охир-оқибат Германияда бўлиб ўтадиган жаҳон чемпионатига борадиган бўлишди. Футболчилар “Балтика” бўш пиво шишаларини йиғиб, конкурс ғолиби бўлишди ва сайёҳ сифатида Германияга йўл олишди.

Икки генерал футбол ҳақида суҳбат қуришмоқда:
- Сизнинг севимли командангиз қайси?
- “Сафланинг!”

Тошкентдаги мактабларнинг бирида ўқитувчи синфхонага киргач, доскага кўзи тушди. Доскадан “ПАХТАКОР-ЧЕМПИОН” деб ёзилган эди.
- Буни ким ёзди? Ҳа, ким?
- Мен, кечирасиз...
- Доскага чиқ, ўчир, ёз “ТРАКТОР-ЧЕМПИОН”!

Бир одам кечқурун ишдан қайтаётиб, стадионнинг ёнида ўтирган икки йигитдан сўрабди:
- Йигитлар, кундузи футбол бўлган эди. Ўйин қандай якунланди, айтолмайсизларми?!
- Хар доимгидай!
- ?
– Там-та-ра-та-та-та-та-та-та-а-а-та-та (икки кишилаб футбол маршини куйлаб беришибди!)

Ярим тунда руҳонийнинг уйида телефон жиринглаяпти.
- Алло, Юрий Сёмин гапиряпти! Марҳамат қилиб, “Вокзальная” кўчасидаги 2-уйга олти шиша пиво келтиринг!
- Кечирасиз…
- Бу “Олтин ғоз” кафесими?!
- Жаноб Сёмин, мен – руҳонийман!
- Ия! Ҳазратлари, бемаҳалда кафеда нима қиляптилар?!

“Челси”нинг тўрт нафар ўйинчилари навбатдаги ғалабадан сўнг кўнгилхушлик қилиб қайтишаётса, Роман Абрамовичнинг шахсий ҳайдовчиси уларни кўриб қолиб:
- Ҳа, йигитлар?! Қани ўтиринглар, базага олиб бориб қўяман! - деб қолибди.
Шунда Дрогба агар ҳайдовчи йигитларни “дори” чекволишганини билиб қолса, Абрамга айтиб клубдан бадарға қилдириб юборишини огоҳлантириб, ҳеч нима демасдан базагача жим кетишни маслаҳат берибди. Улар машинага чикишиб жим кетишаётса, ҳайдовчи гапга солибди:
- Бу дейман, роса “дори”ни чекиб олибсизлар-ку а?!
- Ия, Сиз буни қаёқдан дарров пайқаб қолдингиз?!
- Нимасини пайқамайсан?! Ахир тўртовларинг хам олдинги ўриндиққа ўтириб олиб, жим кетяпсизлар-ку!

“Реал”нинг юлдузлари Чемпионлар Лигаси финали куни клуб кафесида тушлик қилишаётган пайтда, жанжал кўтарилиб кетибди. Натижада Роберто Карлоснинг бошига вилька санчилиб колибди. У “мингга” қўйиб “Тез ёрдам”га келибди:
- Дўхтир, бошимга вилька санчилиб колди, уни дархол олиб ташланг!
- Кечирасан укагинам, мени иш вақтим тугади. Бугун тушгача ишлайман холос!
- Хазиллашяпсизми дўхтир?! Ҳозир 2 соатдан кейин финалда ўйнашим керак?! Ахир бошимда вилька билан қандай қилиб футбол ўйнайман?!
- Буниси энди ўзингни ишинг! Мен стадионга боришим керак, вақтимни олмагин, илтимос!
- Духтир… ахир…
Шунда духтирнинг сабр-косаси тўлиб кетибди. У Карлоснинг бошидан вилькани олиб ташлаб, шартта кўзига санчиб дебди:
- Кўз духтирига бор, у соат 3 гача ишлайди!

Rayhona

tp4 — Sun, 25 May 2008 15:57:22 GMT

  РАЙХОН ГАНИЕВА

Исми-шарифи: Райхон Ганиева
Тугилган санаси: 1978 йил 16 сентябр
Тугилган жойи: Тошкент шахри
Маълумоти: жахон тиллари Университетининг инглиз тили филологияси факультети
Иш жойи: Узбекнаво гастрол-концерт бирлашмаси
Отаси: Отабек Ганиев, актер
Онаси: Тамара Шокирова, актриса
Кўшимча маълумот: 2002 йил Нихол мукофоти совриндори

Бежиримгина дуппича сочларига жудаям ярашиб турибди. Чинданам, у жуда чиройли. Лекин гап факат чиройда эмас, мулозамат билан гапираетганида истараси иссик экан деган фикр хаёлингиздан утади. Айникса, кулганда жудаям очилиб кетади.
- Пиццерияга таклиф килганингиз учун рахмат, аммо хамирли овкатларни емайман. Мен умуман нон емайман.

Афсус билан айтилган сўзлари гуёки узрдайин янгради. Бир сониялик сукутдан сўнг эса, чукур ух тортиб:

- Лекин пиццани жудаям яхши кўраман, - деб кўшиб куйди.

Бу ерга таклиф килганимдан ўзим хам пушаймон эдим. Шахар марказида жойлашган New World пиццахонасининг ойналари анча гавжум кўча томон чиккани сабаб хамма утган-кетганлар Райхонга карайвериб-карайвериб, сухбат учун фикрини жамлашга имкон бермасди.

Маълум ва машхур шахслар хакида турли бўлар-бўлмас гаплар юради. Гохида хакикатни елгондан ажратиш жуда кийин. Хонанда Райхон хакида эса бор хакикатни ким сўзлаб бериши мумкин?

Айни мен хакимдами? Албатта, менинг ўзим-да! факатгина ўзим сўзлаб беришим мумкин, (ўйланиб) хар холда бу хакикат бўлади. хакикий хакикат (кулади).

тўгри мен хакимда бор нарсани, деярли, хамма нарсани онам биладилар. Аммо менинг ота-онам мен хакимда хамма нарсани билади деганлар хакикатдан бироз йирок бўлишади. Аслида ўзи хакида тула-тўкис ўша инсоннинг ўзи хам билмайди. Мана ўзим хам кандайдир вазиятларга тушганимда, ўзим кутмаган ва билмаган хислатларим намоен бўлади-ки, асти куяверасиз!

Аслида эса мен кандайман? Аслида мен бир хил эмасман. йўк, нотўгри тушунтирдим. Мен хар хил бўлишим мумкин, вазиятга караб (айерона кулиб куяди). Жудаям шаддод бўлишим мумкин, огир-босик хам бўлишим мумкин. Аник бир тавсиф беролмайман, мен чиндан хам хар хил бўлиш кобилиятига эгаман. Хаётнинг турли дамларида, турли вазиятларда, мен турличаман (кулади).

Истеъдод сохиблари булмиш еш эстрада хонандаларимиздан турли-туман айб топиб, уларни танкид остига олишади. Хамкасбларингизни ватанпарварлик хислари сўстлигида, мусикий билимлари саезлигида, узбек тилига беэтиборликда ва хоказоларда айблашмокда. Сиз-чи, еш эстрада ижрочиларига кандай бахо бероласиз?

Очигини айтганда, ўрганадиган нарсалар кўп. Айникса, мен учун. Мен каби еш бўлган санъаткорлар анча-мунча нарсани ўрганишлари керак. Махорат хам етишмаслигини тан олишимиз керак. (ўйланиб) Шахсан мен уз камчиликларимни яхши биламан ва улар анчагина эканини хам биламан. Улар билан кўрашишга харакат килаяпман. Юкорида айтилган камчиликлар у ёки бу холатда хар бир санъаткорда бор. Аммо бу дегани камчиликлардан холи бўлмаган санъаткорнинг ўзи узбек эстрадасида йўк, дегани эмас. Намуна була оладиган истеъдодларимиз бор. Улар узок йиллардан буен эстрадамизда ижод килиб келаетган Насиба Абдуллаева, Юлдуз Усмонова, Фаррух Зокиров ва бошкалар. Бу инсонлар узок вакт мобайнида халкимизнинг мехрини ва мухаббатини козониб келишмокда ва бу фактнинг ўзи нимадандир далолат берар?! Улар юкори даражадаги профессионаллар, улар замонавий кўшикларни яратади. вакти келиб, биз ешлар хам мана шундай профессионалликга эришармиз? айтмокчиманки, танкиднинг камайишига вакт керак.

Сизнинг сахна имиджингиз узгача хавоий, нозиктаъб, сочлари шамолда хилпираб турувчи фаришта, хаётда хам шундайин фариштамисиз?

Мен хаётда кандай бўлсам, сахнада хам худди шундайман. ўзим учун махсус бир имиджни ўйлаб чикмаганман. Одатда кандайдир хонандани сахнага олиб чикишдан аввал унинг менеджери, продюсери ва бошкалар ўтириб маслахатлашади. ўша хонанданинг кўриниши, кўшиклари кандай бўлишини обдон ўйлашади. Мен эса сахнага мутлако бошкача йўл билан кириб келганман. Сёкин-асталик билан, (охиста охангда) Кадамма-кадам. Анчагина йўл босиб утишимга тўгри келди. Албатта, юлдуз бўлишим учун яна анчагина йўл босишим керак, аммо маълум бир масофани босиб утганимни ўзим хам сезиб турибман. Мендан интервью олинаетган экан, демак-ки, узбек эстрадасида кичкинагина бўлса хам уринга эга эканман.

Узбек эстрадаси дея аталмиш мусикий Олимпни забт этишингиз сари Сизнинг энг кучли кўролингиз сочлари сумбул дея атаса бўладиган ташки киефангизми?

Ташки киефага келсак, бу хакида гап очишга хам чўчиб колганман. якин-якингача хамма менинг сочларимни мухокама киларди: Вой, сочларини зўрлигини! Балки бу парикдир? дея фикр билдиришарди. Тўсатдан, сочларим табиати бузила бошлади. Тўсатдан! (овозда хавотир билан) Бу мен учун жуда хам катта муаммо бўлиб колмокда.

Хонанданинг энг кучли кўроли эса бу унинг овози. Ижрочида вокал кучли бўлиши керак, у ритм ва тактни сезиши керак. Агар юкоридагилар бўлмай, бор-йўги ёкимли ташки киефа бўлса, ўзини модель сифатида синаб кўриши мумкин. Албатта ташки киефа хам ёкимли бўлса нур устига аъло нур. Дейлик, сахнада кўйлаетган ижрочига караб, кўзингиз кувониши керак. ёкимли инсонга караш ёкимли (кулади). Аммо шахсан мен учун инсоннинг ташки киефаси мухим эмас. Масалан, Стив Уандер. канчалар истеъдодли, аммо кўзи ожиз. Кўзи ожиз инсоннинг сахнада бехаракат тўргани кимга хам кизикарли бўлиши мумкин? десангиз, унинг кўшиклари шу кадар ёкимли-ки, ташки киефаси хам уз-ўзидан ёкимли бўлиб кетади.

Савол учун аввалдан узр. Сиз хакингизда совуккон, касалманд, турмушга чикишни жудаям истаетган хонанда деган гаплар тобора оммавийлашмокда

. Нахотки?(Хайратланиб) Нахотки?! Каердан бундай аломат гаплар пайдо бўлиши мумкин? (ўйланиб) ўйлайманки, менинг романтик холатим совукконлик билан адаштирилган бўлса керак. Аммо одамлар мени совук дея ўйлашларини истамас эдим, чунки бу нарса менда заррача йўк. Аксинча, мен ута хиссиетли, эмоционал шахсман. ўзингиз ўйлаб кўринг, нахотки эмоционал инсон совуккон бўлолса? Мен, аксинча, хиссиетларимни жиловлай олмаганимдан кўп азият чекаман. Хис-туйгулар ичимдан кайнаб чикади. (киноя билан) Аксинча, менга совукконлик, босиклик ва огирлик етишмайди. Еш бола бўлмасам-да, хаётга хали-хамон еш болаларча карайман. Бола каби халиям бир нималарга ишониб юраман, хаёт гўзал, инсонлар эса олийжаноб деб ўйлайман. Агар совуккон бўлганимда, хаётга муносабатим хам узгача бўларди. Ва айрим вактларда ўша гўзаллик ва олийжаноблик юзимга тарсаки тортса , бу мен учун огир ва кутилмаган зарба бўлади.

Касалмандлигим борасида, (бироздан сўнг, хотиржамлик билан) ха, соглигимда муаммо бўлган эди. Билмадим, нимага хамма шу хакида гапира бошлади? Кизиги, мени умуман улдига чикариб куйганлар хам бўлди. Бу хакида гапиришни умуман истамайман, бу менинг шахсий хаётим.

Турмушга чикиш борасида, ўйлайманки, хар бир киз турмушга чикишни орзу килади. Хар бир инсон уз жуфтини топишга интилади. Албатта, бундай истак менда хам бор. Лекин бу истак миямда махкам урнашиб олкан ва хеч тинчлик бермаетган фикр эмас. Агар энг мухими турмушга чикиб олсам бўлгани деган максад турганда, хозирнинг ўзидаек куев топиш кийин бўлмайди, чунки калбимга йўл излаетганлар бор. Мен турмушга чикишни истайман, Лекин Кимга? деган масала хам мен учун анча мухим. Мен бошкаларни деб, гап-сўзни тўхтатиш учун, номига турмуш кўришни истамайман. Бу менинг хаётим ва шу хаётимда бошкалар эмас, менинг ўзим жуфтим билан муроса килишим даркор. Бу жудаям жиддий масала ва у вакти келганда хал бўлади!

Кизик бир холат, инсон канчалар маълум ва машхур бўлса, унинг камчиликлари хам сон жихатдан кўпаявераркан. Сизда-чи?

Очигини айтганда, менинг камчиликларим шу кадар кўп-ки, (айерона кулади) демак, жудаям машхурман шекилли?! Аслида бу яхши эмас. (ўйланиб) Мен ута уятчан инсонман. Гарчи менинг касбим оммага чикиш билан боглик бўлса хам, омма орасида бўлишни ёктирмайман. (бироз сукут саклаб) Нима, хамма камчиликларимни бирма-бир айтиб чикайми? Умуман олганда, камчилиги бўлмаган инсон факатгина акли ожиз инсон.

Ёкимли ва ёкимсиз саволларга бўлган жавобларингиздан сўнг Сиз нафакат чиройли, балки аклли, одобли, зиели инсон эканлигингизни билса бўлади. Кизик, аммо айни шу ижобий хислатларингиз хакида омма у кадар маълумотга эга эмас.

Балки журналистларнинг ўзи шундай савол берардир-ки, мени шахс сифатида очиб беришолмас. Фикримча, интервьюда асосий ролни журналист ўйнайди, яъни материалнинг кандай чикиши авваламбор журналистга бокли?. Ахир саволлардан келиб чикган холда жавоб берилади. ўша жавобларга караб, инсонлар хам мен хакимда хулосалар килаверади. (бироз ўйланиб) Ким билади, балки ўша саволларга мен ўзим бехафсала, юзаки жавоб бергандирман?!

Бу каби ортикча саволлар тугилмаслиги учун мухлисларнинг ўзларидан, тўгридан-тўгри, саволларни кабул килиб оламан. Якинда интернетда менинг шахсий сайтим очилади. Ана ўша ерда калбим деган бўлим бўлади. Истаган инсон ўша ерга ташриф буюриб, мен билан тўгридан-тўгри сухбат кўриши мумкин. Ана шу калбим да инсонлар билан дилдан сухбат кўришга харакат киламан, ичимдаги бор гапларни очиб-сочишга интиламан. Ажаб эмас, айни ўша ерда ўзимни тулаконли кўрсатолсам!